OTO Smederevska Palanka


Smederevska Palanka
                                                            
Smederevska Palanka se prvi put pominje 1020.godine u povelji vizantijskog cara Vasilija Drugog, što je svrstava među najstarija naselja u Srbiji. Od tada, nižu se tragovi i uticaji osvajača, a sa njihovom smenom menjala su se i imena grada – Bela Crkva, Ak Kilisa, Palanka, Hasan-pašina Palanka...Smederevska Palanka

Danas moderan grad, smešten u priobalju Jasenice i Kubršnice, u tipičnom šumadijskom pejzažu, čuva bogato kulturno istorijsko nasleđe. Smederevska Palanka je zavičaj mnogih poznatih ličnosti u čiju čast se održavaju brojne manifestacije, koje brižljivo čuvaju tradiciju ovog kraja.
Sudar kultura, starog i novog, urbanog i ruralnog stvaraju dinamičnu sliku, a dometi žitelja i „stanje duha“ često nadrastaju prostor određen imenom „palanka“.

„STARI MOST“ NA JASENICI

„Stari most“ na Jasenici, nazivan „Kamenita ćuprija“ sagrađen je 1730. godine. Nastao kao potreba građana i vojski koje su njime prolazile, danas je svedočanstvo istorijskih događaja koji su potresali Evropu, ali i spomenik nekadašnjem toku reke Jasenice. On je svedočanstvo o danas istorijski zapretenom toku Carigradskog druma. 

CRKVA SV. PREOBRAŽENjA

Iako su stanovnici Palanke još sredinom 60-tih godina 19. veka tražili da se izrade planovi za novu, veliku gradsku crkvu, sa radovima se započelo tek 1895. godine posle višegodišnjih pregovora sa ministarstvom građevina. Crkva Svetog Preobraženja Gospodnjeg je završena u prvim godinama narednog veka i osvećena 1902. Podignuta je na istaknutom mestu, u centru tadašnje varoši, na najvažnijoj raskrsnici. Po koncepciji prostora bliska je grupi građevina nacionalnog romantizma iz šezdesetih i sedamdesetih godina 19. veka: podužni, jednobrodni tip sa transeptom nad čijim se presekom i kracima (pevnicama) dižu tri kubeta. Na istočnoj strani je široka apsida, a na zapadu monumentalni zvonik. Pretpostavlja se da je na osnovama ranijeg projekta, arhitekta Svetozar Ivačković krajem veka uradio dekoraciju fasada u „srpsko-vizantijskom“ stilu. Dekorativna plastika i pastelno orečena fasada koja podražava mermernu oplatu, popularne se reminiscencije na srednjevekovnu arhitekturu. Međutim, na osnovu današnjeg izgleda eksterijera (koji je u potpunosti izmenjen), ne mogu se ni naslutiti originalne intencije graditelja palanačke crkve.
Reprezentativni ikonostas i zidne slike izveo je u stilu tada široko prihvaćenog akademskog realizma naš poznati slikar Steva Todorović, uz pomoć supruge Poleksije i saradnika Milisava Markovića u periodu 1902/03. Ikonostas se sastoji od 42 ikone rađene tehnikom ulja na platnu, od kojih su neke kaširane na drvenu podlogu. Ikonostas je monumentalnih razmera i sadrži četiri reda ikona i zonu sa Raspećem na vrhu. Na severnom i južnom zidu naosa, kao i na svodu predstavljene su figure arhiepiskopa Arsenija I i Save II, Stefana Nemanje i kralja Milutina kao i scene Sveti Sava miri braću i Krunisanje Stefana Prvovenčanog.
Crkva Svetog Preobraženja proglašena je spomenikom kulture 1982. godine.

CRKVA BRVNARA SVETOG ILIJE

O vremenu kada su se pravoslavni hramovi gradili od drveta svedoči Crkva Svetog Ilije. Ona je, takođe, svedočanstvo o istoriji srbije nakon oslobođenja od turske vlasti i ustanovljavanju nove. Na nju se oslanja sećanje o Palanci kakva je nekada bila i njenom izrastanju. U nekadašnjem centru masta na uzvišenju 1827. godine uz finansijsku potporu kneza Miloša Obrenovića i stanovništva podignuta je pravoslavna crkva posvećena sv. Iliji. U radionici dvorskog slikara Janje Molera (Sterijevića) izrađen je njen ikonostas između 1828. i 1830. godine. Gradnja crkve je želja Miloša Obrenovića da se izmiri sa Donjojaseničanima koji su se pod vođstvom Miloja Popovića Đaka pobunili protiv samovolje. Ovaj spomenik pomirenju sedamdesetih godina će stajati na istom mestu sve dok Palanka nije izrasla u varoš početkom 20. veka nisu postavile zahtev za gradnju veće zidane crkve. Nekoliko godina po dovršenju crkve svetog Preobraženja brvnara je premeštena na mesto na kome je tragaoci za prošlošću i lepotom mogu naći na gradskom groblju vekuje zaštićena od propadanja. Ova građevina je ne samo hram, već i spomenik ličnostima koje su stvarale istoriju, ali i onim nepoznatim koji su se borili za svoja prava, onima koji su svaki detalj temelja, zidova krova ugrađivali svu svoju veštinu da bi ovaj spomenik vremenu i ljudima opstao i sačuvao vrline kojima se danas divimo.

NARODNI MUZEJ U SMEDEREVSKOJ PALANCI

Odmah po svom osnivanju 1966. godine Narodni muzej u Smederevskoj Palanci i njegove nepregledne kolekcije još od svog osnivanja 1966. godine postali su izvor i utok svakog pokušaja da se izrazi ono najvrednije što Palanka ima da ponudi.  Kroz jedinstvene arheološke predmete Palanka je viđena u najznačajnijim svetskim i muzejima sa prostora SFR Jugoslavije. 
Njihova izuzetnost privukla je u Palanku neke od najznačajnijih naučnika iz Sjedinjenih Američkih Država (Makferson, Gimbutas, Trondhajm,) sa Harvardskog i Kalifornijskog Univerziteta i Kanade (Markotić) da zajedno sa „očevima“ arheologije u Jugoslaviji (Dragoslav Srejović, Radoslav Galović) rade na otkrivanju novih blaga i u svojim knjigama i naučnim radovima ovekoveče i promovišu tragove milenijumskog života ljudi u našoj opštini. Uz trud arheologa iz našeg muzeja tokom pet decenija njegovog postojanja na ovaj način je oko 10 000 arheoloških predmeta postalo deo svetske kulturne baštine, a najznačajniji lokaliteti Medvednjak i Staro Selo nezaobilazni su u domaćoj i svetskoj literaturi. Nova istraživanja obećavaju obogaćivanje ovih izuzetnih fondova koji, pored muzealija iz neolita, baštini i  veliki broj predmeta iz antike i numizmatike u istoimenim zbirkama. 
Zahvaljujući svojoj istorijsko umetničkoj zbirci Palanka je predmet divljenja svih ljubitelja umetnosti sa prostora bivše Jugoslavije. U tri zbirke: jugoslovenskog i srpskog slikarstva prve polovine dvadesetog veka, slikarstva devetnaestog veka i zbirci zavičajnih slikara uz više legata i veliki deo poklona posetilac se može susresti sa najznačajnijim imenima i njihovim remek-delima nastalim tokom gotovo dva veka. Bez obzira da li se radi o slučajnim posetiocima, putnicima namernicima, ljubiteljima umetnosti ili stručnjacima iz oblasti istorije umetnosti ove slike i skulpture ostavljaju bez daha. Snaga umetničkog i sakupljačkog zamaha čini Palanku prepoznatljivom gde god da se nađemo i ko god da nam dolazi.
Savremeni tokovi umetnosti u Srbiji dostupni su publici kroz rad Galerije moderne umetnosti (Ulica Prvog srpskog ustanka 128). Izlagačka godina se oblikuje kroz izbor među prijavama na konkurs za izlaganje koji vrši Umetnički savet galerije sačinjen od profesora umetničkih akademija i istoričara umetnosti iz muzeja.
Nacionalni i lokalni identitet, posebnosti istorije i kulture Palanke i Donje Jasenice u istoriji Srbije i Jugoslavije najizrazitije su prisutni u predmetima koji se čuvaju u dvema zbirkama koje svoje tumačenje crpu iz istorije i etnologije.  Dokumenta, fotografije i predmeti koji čuvaju osobine, ličnosti i događaje iz istorije Palanke ne mogu se zaobići kad god je potrebno predstaviti tok vremena i promene koje je doživljavala lokalna zajednica. Dok ovi predmeti iz istorijske zbirke prevashodno svedoče o trajanju grada, etnološka zbirka baštini tradiocionalnu seosku kulturu, prevashodno onu sa kraja devetnaestog i početka dvadesetog veka. 
Nasleđe gubi svoj značaj ako se ne učine koraci kojima se prošlost povezuje sa savremenim životom i ne postane deo lepih uspomena u budućnosti. Otvoriti puteve za uživanje i razumevanje prošlosti i sebe svakom posetiocu, svakoj grupi u skladu sa njenim interesovanjima i uzrastom cilj je i zadatak prosvetno-pedagoškog odeljenja. U njemu nastaju pripovesti koje vode u toplinu nežnog muzejskog vremena, radionice, izložbe i drugi programi koji postavljaju publiku u središte pažnje i omogućavaju joj da uživa u otkrivanju svojih tragova u prošlosti i stvara oslonac u budućnosti.
Dolazak u Narodni muzej u Smederevskoj Palanci je iskustvo koje se ne zaboravlja. 


                      
STRANA 1-4
Copyright 2016-2017 www.turizamsp.in.rs  All Rights Reserved
STRANA 1-4