OTO Smederevska Palanka
Copyright 2002-2005 Your Website  Inc. All Rights Reserved.


Smederevska Palanka kroz istoriju

Da je kraj na kome se danas prostire opština Smederevska Palanka bio nastanjen još od najranijih vremena, svedoče ostaci neolitskih naselja, na preko 25 lokaliteta. Intenzivna arheološka istraživanja, započeta 1968. godine, otkrila su naseobine iz ranog, srednjeg i poznog neolita, uključujući oruđe, oružje i druge predmete koje su koristili ljudi ovog vremena. Na lokalitetu Zmajevac i Majdan pronađeni su predmeti takozvane Starčevačke kulture iz ranog neolita, od 5000. do 4500. godine pne, i to - oruđe i oružje od kremena, posuđe, kao i antropomorfne i zoomorfne figurine. Ovi predmeti čuvaju se danas u Narodnom muzeju u Smederevskoj Palanci, čineći jedan segment njegove velike stalne postavke. Posebno značajan predmet sa ovog lokaliteta je antropomorfna figurina, trouglaste glave koja izrasta iz stubastog tela. Ova figurina, koja predstavlja boginju majku, korišćena je u ritualnoj praksi. Na lokalitetima Majdan kod Grčca i Staro Selo kod Selevca, pronađeni su predmeti koji su pripadali takozvanoj Vinčanskoj kulturi mlađeg neolita. U ovoj zbirci predmeta, koje takođe čuva palanački Narodni muzej, dominira antropomorfna i zoomorfna plastika. Antropomorfne figurine ovde su mnogo razvijenije od starčevačkih, pa ovi predmeti pobuđuju posebnu pažnju i divljenje. Jedino je na lokalitetu Medvednjak pronađen celovit žrtvenik Vinčanske kulture, pa je ovaj predmet izlagan, pored ostalog, u Britanskom muzeju u Londonu, u Nemačkoj i u Danskoj. U potonjim vremenima, u ovim krajevima nastanjivali su se Iliri i Tračani, a zatim Rimljani, o čemu svedoči, pre svega, ostaci rimskog novca, koji čine numizmatičku zbirku Narodnog muzeja u Palanci.
U rimsko doba kroz Smederevsku Palanku je prolazio jedan ogranak druma Via militaris, koji je spajao Rim i Konstantinopolj. Put je opstao i u potonjim vremenima, kada je ovaj kraj bio pod vlašću Turaka, čineći, pod nazivom Carigradski drum, glavnu evropsku saobraćajnicu Otomanskog carstva. Kroz palanačku opštinu prolazi najstarija železnička saobraćajnica u Srbiji, deonica Beograd - Niš, više puta obnavljana, od kako je 1884. ovom prugom kroz Palanku prošao prvi voz. Danas je to jedna od  železničkih veza na Balkanu, pruga kojom prolaze međunarodni vozovi, iz Beograda za Sofiju, Solun, Atinu i Istanbul. 
Naselje koje se nalazilo upravo na mestu gde je sada grad, prvi put se pominje u 11. veku, 1020. godine, pod nazivom Bela Crkva – u Povelji cara Vasilija II, kojom se reguliše status Ohridske arhiepiskopije. Ovo ime grad je nosio sve do kraja XVI veka, kada je najpre dobio ime Palanka, zatim Velika Palanka, pa Hasan-pašina Palanka, po temišvarskom begler-begu, tadašnjem velikodostojniku u ovim krajevima, pa opet samo Palanka, i najzad, posle Drugog svetskog rata Smederevska Palanka. Početkom XV veka, u blizini današnje Smederevske Palanke, najverovatnije u ataru sadašnjeg prigradskog sela Pridvorice, nalazio se letnjikovac Despota Đurđa Brankovića, grad po imenu Nekudim, koji je verovatno, sagradio ujak i prethodnik despota Đurađa na srpskom prestolu, despot Stefan Lazarević. O burnim vremenima, ali i o značaju ovog naselja, svedoče i geografske karte iz davnih vremena, najpre ona štampana u Rimu 1689. godine, isečak iz nemačke geografske karte iz 1699. i naposle, austrijska ratna karta iz 1717. Ovo područje je i poprište značajnih događaja iz vremena ustanaka protiv Turaka. U Glibovcu, još jednom prigradskom selu, rođen je Stanoje Stamatović Glavaš, jedan od junaka Prvog srpskog ustanka, a u blizini je i stradao, u sukobu sa turskom poterom, u ataru sela Baničina, 1815. godine. Iako na području grada nije bilo značajnijih ratnih dejstava tokom Prvog i Drugog svetskog rata, mnogo ljudi iz ovog kraja učestvovalo je u borbama za oslobođenje zemlje. U Smederevskoj Palanci u XX veku nije bilo velikih ratnih razaranja. Međutim, treba pomenuti streljanje partizana na Kiseljaku, u blizini Kasarne, kada se među streljanima našao i jedan nemački vojnik, koji je odbio naređenje da puca uglavnom u golobrade mladiće, osuđene po odredbama prekog vojnog suda okupacijskih vlasti. 

NEKUDIM

Nekudim se u istorijskim izvorima od kraja 14. do početka druge polovine 15. veka pominje kao tvrđava, naselje i rezidencija despota Stefana Lazarevića i Đurđa Brankovića. Prvi i do skoro nepoznati podatak o tvrđavi Nekudim (Castrum Nicodem) potiče iz jedne povelje ugarskog kralja Žigmunda iz 1389. godine. Nekudim se nalazio kod sela Pridvorice jugozapadno od Smederevske Palanke, i bio je u vreme vladavine despota centar vojno-administrativne oblasti (Nekudimske vlasti). Nakon osmanskog osvajanja Srbije 1459. godine, formirana je nahija Nekudim, dok je samo naselje Nekudim bio manje selo – 1476. godine brojalo je 12 kuća.

ZNAMENITE LIČNOSTI:

Pera Todorović 

(2. maj 1852 — 24. oktobar 1907) je bio srpski novinar i pisac, jedan od osnivača i vođa Narodne radikalne stranke. Poreklom je iz dobrostojeće porodice iz sela Vodica u okolini Smederevske Palanke. Studirao je pedagogiju u Cirihu, ali je nije završio. U ranoj mladosti bio je jedan od prvih pristalica Svetozara Markovića. Kao briljantan govornik, Todorović je odigrao važnu ulogu u pridobijanju velikog broja pristalica Radikalne stranke. Zbog Timočke bune 1883. godine, bio je zatvoren i osuđen na smrt, ali mu je ta kazna zamenjena robijom. Stranka ga je izbacila iz svojih redova zbog toga što je, na zahtev kralja Milana, koji ga je oslobodio kazne, pokušao radikale da uputi u pravcu sporazuma s naprednjacima i kraljem (1886). Od tada se bavio isključivo novinarstvom, uređujući svoj list „Male novine“.

STANOJE GLAVAŠ

Rođen je u selu Glibovcu, kod Smederevske Palanke. Posle Stanoja su rođeni brat Đoka i sestra Stana. Kada je Stanoje imao svega 14 godina, pri skupljanju harača, Turci su pretukli oca, pred celom porodicom, posle čega je ovaj pao u postelju, a zatim umro. Posle očeve sahrane, da bi ga sačuvala od teških poslova na selu, maka je Stanoja dala na abadžijski zanatkod očevog poznanika Sreje u Palanci. Majka se posle toga preudala za Petra Stanića, udovca sa dvoje dece, pa je otišla sa Đokom i Stanom da živi u Selevcu. Sa Petrom je posle toga dobila još jednog sina i ćerku. Na poziv Karađorđa da se pridruže borbi protiv Turaka, Stanoje se odazvao videvši da su se pridružili i njegovi zamljaci iz Glibovca. Njegovo prvo učešće počelo je prilikom osvajanja Tvrđave Rudnik. Karađorđe ga je brzo zavoleo, Stanoje ga je svuda pratio i postao njegova desna ruka. Turci su ga ubili na Sretenje 15. februara 1815. godine po nalogu Sulejman paše, posle propasti Hadži-Prodanove bune, iskasapiviši celo njegovo telo i odsekavši mu glavu, u selu Baničina pored Smederevske Palanke. U blizini mesta pogibije, u jednoj jaruzi pored puta, prvobitno je bio i sahranjen. Glavu su Turci odneli Sulejman-paši na uvid, posle čega je dugo stajala okačena na čengel ispred Stambol kapije, a zatim je nestala, da bi se kasnije pojavila sahranjena sa telom. Baničanci su 1902. godine osnovali Odbor za podizanje spomenika Stanoju Glavašu. Podigli su mu kamenu grobnicu, u dvorištu crkve Svetog Arhangela (podignute 1892.), u kojoj su ga ponovo sahranili 26. maja 1902. Spomenik je dobro očuvan i na njemu piše: STANOJE GLAVAŠ vojvoda Rođen u Glibovcu Poginuo u Baničini. Kosti prenete i sahranjene 26. maja 1902. godine. Ovaj spomenik je podignut prilozima plemenitih Srba.

ŽIVKO PAVLOVIĆ 

Rođen u mestu Bašin, Smederevska Palanka, u zemljoradničkoj porodici od oca Gavrila i majke Ane.
Istakao se kao analitičar događaja vezanih za ratovanja srpske vojske i general Živojin Mišić ga je veoma cenio. U nekoliko situacija je svojim optimizmom i istrajnošću sokolio članove vrhovne komande pa i samog vojvodu Radomira Putnika. Bio je načelnik štabaVrhovne komande koji je slao službene dopise u Rusiju (Spalajkoviću), u Francusku itd.
Učestvovao je u balkanskim ratovima i Prvom svetskom ratu. U Prvom balkanskom ratu bio je načelnik štaba Primorskog kora, koji je opsedao Skadar, a u Drugom balkanskom ratu bio je načelnik Operativnog odeljenja srpske Vrhovne komande. U Prvom svetskom ratu bio je jedan od najbližih saradnika vojvode Radomira Putnika, a kao pomoćnik načelnika štaba Vrhovne komande rukovodio je povlačenjem srpske vojske kroz Crnu Goru i Albaniju. Na Solunskom frontu 1916. i 1917. komandovao je Šumadijskom divizijom.
Posle Prvog svetskog rata bio je profesor Vojne akademije gde je predavao taktiku.
Penzionisan je 1923. godine zbog neslaganja sa kraljem Aleksandrom I Karađorđevićem.
Objavio je vojne studije „Bitka na Jadru avgusta 1914. godine“ (1924), „Opsada Skadra 1912-1913“ (1926), „Bitka na Kolubari“ (dva toma, 1928. i 1930.), „Beogradska operacija“. Svoje radove obično je potpisivao kao Živko G. Pavlović.
Izabran je 19.2.1921. za redovnog člana Srpske kraljevske akademije gde je bio sekretar Akademije društvenih nauka 1925-1928. Bio je član Srpskog kulturnog kluba.
Umro je 25. aprila 1938. u Beogradu


Copyright 2016-2017 www.turizamsp.in.rs  All Rights Reserved
STRANA 1-2
STRANA 1-2